All Articles
บันทึกการใช้ foreign key ใน GORM

2023-01-18

บันทึกการใช้ foreign key ใน GORM

Read on Medium

แชร์บทความนี้

บันทึกการใช้ foreign key ใน GORM

Foreign Key เปรียบเหมือนเลขอ้างอิงบนใบเสร็จ มันบอกว่า Order แถวนี้เป็นของ User คนไหน และช่วยกันไม่ให้เราเขียนเลขลูกค้าที่ไม่มีอยู่จริงลงไปในฐานข้อมูล

GORM เดาความสัมพันธ์พื้นฐานให้ได้ดี แต่พอชื่อ Column ไม่มาตรฐาน หรืออยากอ้างอิงคอลัมน์อื่นที่ไม่ใช่ Primary Key เราต้องบอกให้ชัด ไม่อย่างนั้น ORM จะเดาเหมือนพนักงานส่งพัสดุที่เห็นแค่ชื่อเล่น—บางครั้งถึงบ้าน บางครั้งไปอีกซอยครับ

กรณีพื้นฐาน ใช้ Primary Key ตาม Convention

สมมติ User หนึ่งคนมีหลาย Order:

type User struct {
	ID     uint
	Name   string
	Orders []Order
}

type Order struct {
	ID     uint
	UserID uint
	Total  int64
	User   User
}

GORM เห็น UserID และ User แล้วเข้าใจว่า orders.user_id อ้างอิง users.id ตาม Convention เราสามารถ Preload ความสัมพันธ์ได้:

var orders []Order
err := db.Preload("User").Find(&orders).Error

Preload ทำ Query ความสัมพันธ์เพิ่ม ส่วน Joins เหมาะเมื่ออยากรวมข้อมูลใน SQL เดียว การเลือกไม่ได้มีผู้ชนะตลอดกาล ต้องดูจำนวนแถว เงื่อนไข และ Query plan จริงครับ

กำหนด Foreign Key และ References เอง

ถ้าชื่อไม่เป็นไปตาม Convention บอกผ่าน Tag:

type User struct {
	ID       uint
	Username string `gorm:"uniqueIndex"`
}

type Order struct {
	ID            uint
	OwnerUsername string
	Owner         User `gorm:"foreignKey:OwnerUsername;references:Username"`
}

อ่าน Tag จากซ้ายไปขวา:

  • foreignKey:OwnerUsername ใช้ Field ใดใน Order เป็นกุญแจ
  • references:Username ให้กุญแจนั้นไปเทียบกับ Field ใดใน User

ใน Database ความสัมพันธ์คือ:

orders.owner_username → users.username

อ้างอิงคอลัมน์ที่ไม่ใช่ Primary Key ต้อง Unique

แค่มี Index ไม่พอเสมอไป ถ้า users.username ซ้ำได้ แล้ว Order ระบุ somchai เราจะไม่รู้ว่าหมายถึง Somchai คนไหน สำหรับ Foreign Key ที่อ้างอิง Candidate key คอลัมน์ปลายทางควรมี Unique constraint หรือ Unique index ตามกติกาของ Database

Username string `gorm:"size:100;uniqueIndex"`

นอกจากนี้ Type, Length และ Collation ของสองคอลัมน์ควรเข้ากัน เช่น อย่าให้ฝั่งหนึ่งเป็น varchar(100) อีกฝั่งเป็นเลขจำนวนเต็ม แล้วหวังว่า ORM จะเป็นล่ามแปลภาษาให้ทุกครั้ง

ถ้าค่าธุรกิจอย่าง Username เปลี่ยนได้ การใช้มันเป็น Foreign Key จะทำให้การ Rename กระทบหลายแถว บ่อยครั้ง Surrogate key อย่าง UUID หรือ Numeric ID เหมาะกว่า แล้วเก็บ Username เป็น Unique field แยกต่างหาก

ควบคุมพฤติกรรมตอน Update และ Delete

เรากำหนด Constraint action ได้:

type Order struct {
	ID     uint
	UserID uint
	User   User `gorm:"constraint:OnUpdate:CASCADE,OnDelete:RESTRICT;"`
}
  • CASCADE ส่งการเปลี่ยนแปลงต่อไปยังลูก
  • RESTRICT หรือ NO ACTION ปฏิเสธถ้ายังมีข้อมูลอ้างอิง
  • SET NULL ตั้ง Foreign Key เป็น NULL จึงต้องใช้ชนิดที่รองรับ Null เช่น *uint

เลือกตามความหมายของข้อมูล อย่าใส่ OnDelete:CASCADE ทุกที่เพราะสะดวก การลบ User หนึ่งคนแล้ว Order, Invoice และ Audit log หายต่อกันเหมือนโดมิโนอาจเป็นเหตุการณ์ที่ทีมจำไปอีกนานครับ

Migration ต้องตรวจผลจริง

AutoMigrate ช่วยสร้าง Table, Column, Index และ Constraint หลายกรณี:

if err := db.AutoMigrate(&User{}, &Order{}); err != nil {
	return err
}

แต่ Production ที่ต้องควบคุมลำดับการเปลี่ยน Schema และ Rollback ควรใช้ Migration แบบ Versioned เช่น SQL migration tool ที่ทีมเลือก อย่าถือว่า Struct Tag เป็นเอกสาร Database ทั้งหมด

หลัง Migration ให้ตรวจ Schema จริง:

  • Foreign Key ถูกสร้างหรือไม่
  • ชื่อ Constraint ถูกต้องไหม
  • Column ปลายทาง Unique จริงหรือเปล่า
  • ON DELETE และ ON UPDATE เป็นค่าที่ตั้งใจ
  • Existing data ผ่าน Constraint ใหม่ทุกแถวไหม

การประกาศความสัมพันธ์ใน Go เพียงอย่างเดียวไม่ได้รับประกันว่า Database มี Constraint อยู่ ถ้าปิดการสร้าง Constraint ระหว่าง Migration หรือ Schema ถูกสร้างด้วยวิธีอื่น ข้อมูลกำพร้ายังเกิดได้ครับ

Query แล้วความสัมพันธ์ว่าง ไม่ได้แปลว่า Foreign Key พัง

GORM ไม่โหลด Association ให้เองทุกครั้ง

var order Order
err := db.First(&order, 1).Error

โค้ดนี้อาจได้ order.User เป็นค่าเริ่มต้น เพราะเรายังไม่ได้ Preload:

err := db.Preload("User").First(&order, 1).Error

Foreign Key มีหน้าที่รักษาความสัมพันธ์ใน Database ส่วน Preload มีหน้าที่ดึงข้อมูลที่สัมพันธ์เข้ามาใน Struct เป็นคนละงานกัน เหมือนทะเบียนบ้านยืนยันว่าคนนี้อยู่บ้านไหน แต่ไม่ได้พาเจ้าของบ้านมานั่งข้างเราอัตโนมัติครับ

Checklist เวลาความสัมพันธ์ไม่ทำงาน

  1. Field ที่ระบุใน foreignKey อยู่ฝั่งถูกหรือไม่
  2. Field ที่ระบุใน references สะกดตรงกับ Struct หรือไม่
  3. Type และขนาด Column เข้ากันหรือไม่
  4. คอลัมน์ปลายทางเป็น Primary key หรือ Unique หรือไม่
  5. Database มี Constraint จริงหรือแค่มี Tag ในโค้ด
  6. Existing data มีค่ากำพร้าหรือไม่
  7. Query ต้องใช้ Preload หรือ Joins เพิ่มหรือเปล่า
  8. Delete action ตรงกับ Business rule หรือไม่

สรุป

กรณีมาตรฐาน GORM จะจับคู่ UserID กับ User.ID ให้เอง แต่เมื่ออ้างอิง Column อื่น เราต้องกำหนดทั้ง foreignKey และ references พร้อมดูแล Unique constraint, Type และพฤติกรรมตอนลบให้ครบ

จำง่าย ๆ ว่า ORM ช่วยเขียนแผนที่ แต่ Database เป็นคนเฝ้าประตูจริง เราจึงต้องตรวจทั้ง Struct Tag และ Schema ที่ถูกสร้างขึ้น ไม่เช่นนั้นความสัมพันธ์อาจสวยอยู่ในโค้ด แต่ข้อมูลข้างล่างแยกย้ายกันอยู่คนละโลกครับ

อ่านต่อจากเอกสารทางการ: GORM belongs to associations และ GORM constraints

© 2026 Nanpipat Klinpratoom. All Rights Reserved.