บันทึกการใช้ foreign key ใน GORM
Foreign Key เปรียบเหมือนเลขอ้างอิงบนใบเสร็จ มันบอกว่า Order แถวนี้เป็นของ User คนไหน และช่วยกันไม่ให้เราเขียนเลขลูกค้าที่ไม่มีอยู่จริงลงไปในฐานข้อมูล
GORM เดาความสัมพันธ์พื้นฐานให้ได้ดี แต่พอชื่อ Column ไม่มาตรฐาน หรืออยากอ้างอิงคอลัมน์อื่นที่ไม่ใช่ Primary Key เราต้องบอกให้ชัด ไม่อย่างนั้น ORM จะเดาเหมือนพนักงานส่งพัสดุที่เห็นแค่ชื่อเล่น—บางครั้งถึงบ้าน บางครั้งไปอีกซอยครับ
กรณีพื้นฐาน ใช้ Primary Key ตาม Convention
สมมติ User หนึ่งคนมีหลาย Order:
type User struct {
ID uint
Name string
Orders []Order
}
type Order struct {
ID uint
UserID uint
Total int64
User User
}
GORM เห็น UserID และ User แล้วเข้าใจว่า orders.user_id อ้างอิง users.id ตาม Convention เราสามารถ Preload ความสัมพันธ์ได้:
var orders []Order
err := db.Preload("User").Find(&orders).Error
Preload ทำ Query ความสัมพันธ์เพิ่ม ส่วน Joins เหมาะเมื่ออยากรวมข้อมูลใน SQL เดียว การเลือกไม่ได้มีผู้ชนะตลอดกาล ต้องดูจำนวนแถว เงื่อนไข และ Query plan จริงครับ
กำหนด Foreign Key และ References เอง
ถ้าชื่อไม่เป็นไปตาม Convention บอกผ่าน Tag:
type User struct {
ID uint
Username string `gorm:"uniqueIndex"`
}
type Order struct {
ID uint
OwnerUsername string
Owner User `gorm:"foreignKey:OwnerUsername;references:Username"`
}
อ่าน Tag จากซ้ายไปขวา:
foreignKey:OwnerUsernameใช้ Field ใดในOrderเป็นกุญแจreferences:Usernameให้กุญแจนั้นไปเทียบกับ Field ใดในUser
ใน Database ความสัมพันธ์คือ:
orders.owner_username → users.username
อ้างอิงคอลัมน์ที่ไม่ใช่ Primary Key ต้อง Unique
แค่มี Index ไม่พอเสมอไป ถ้า users.username ซ้ำได้ แล้ว Order ระบุ somchai เราจะไม่รู้ว่าหมายถึง Somchai คนไหน สำหรับ Foreign Key ที่อ้างอิง Candidate key คอลัมน์ปลายทางควรมี Unique constraint หรือ Unique index ตามกติกาของ Database
Username string `gorm:"size:100;uniqueIndex"`
นอกจากนี้ Type, Length และ Collation ของสองคอลัมน์ควรเข้ากัน เช่น อย่าให้ฝั่งหนึ่งเป็น varchar(100) อีกฝั่งเป็นเลขจำนวนเต็ม แล้วหวังว่า ORM จะเป็นล่ามแปลภาษาให้ทุกครั้ง
ถ้าค่าธุรกิจอย่าง Username เปลี่ยนได้ การใช้มันเป็น Foreign Key จะทำให้การ Rename กระทบหลายแถว บ่อยครั้ง Surrogate key อย่าง UUID หรือ Numeric ID เหมาะกว่า แล้วเก็บ Username เป็น Unique field แยกต่างหาก
ควบคุมพฤติกรรมตอน Update และ Delete
เรากำหนด Constraint action ได้:
type Order struct {
ID uint
UserID uint
User User `gorm:"constraint:OnUpdate:CASCADE,OnDelete:RESTRICT;"`
}
CASCADEส่งการเปลี่ยนแปลงต่อไปยังลูกRESTRICTหรือNO ACTIONปฏิเสธถ้ายังมีข้อมูลอ้างอิงSET NULLตั้ง Foreign Key เป็นNULLจึงต้องใช้ชนิดที่รองรับ Null เช่น*uint
เลือกตามความหมายของข้อมูล อย่าใส่ OnDelete:CASCADE ทุกที่เพราะสะดวก การลบ User หนึ่งคนแล้ว Order, Invoice และ Audit log หายต่อกันเหมือนโดมิโนอาจเป็นเหตุการณ์ที่ทีมจำไปอีกนานครับ
Migration ต้องตรวจผลจริง
AutoMigrate ช่วยสร้าง Table, Column, Index และ Constraint หลายกรณี:
if err := db.AutoMigrate(&User{}, &Order{}); err != nil {
return err
}
แต่ Production ที่ต้องควบคุมลำดับการเปลี่ยน Schema และ Rollback ควรใช้ Migration แบบ Versioned เช่น SQL migration tool ที่ทีมเลือก อย่าถือว่า Struct Tag เป็นเอกสาร Database ทั้งหมด
หลัง Migration ให้ตรวจ Schema จริง:
- Foreign Key ถูกสร้างหรือไม่
- ชื่อ Constraint ถูกต้องไหม
- Column ปลายทาง Unique จริงหรือเปล่า
ON DELETEและON UPDATEเป็นค่าที่ตั้งใจ- Existing data ผ่าน Constraint ใหม่ทุกแถวไหม
การประกาศความสัมพันธ์ใน Go เพียงอย่างเดียวไม่ได้รับประกันว่า Database มี Constraint อยู่ ถ้าปิดการสร้าง Constraint ระหว่าง Migration หรือ Schema ถูกสร้างด้วยวิธีอื่น ข้อมูลกำพร้ายังเกิดได้ครับ
Query แล้วความสัมพันธ์ว่าง ไม่ได้แปลว่า Foreign Key พัง
GORM ไม่โหลด Association ให้เองทุกครั้ง
var order Order
err := db.First(&order, 1).Error
โค้ดนี้อาจได้ order.User เป็นค่าเริ่มต้น เพราะเรายังไม่ได้ Preload:
err := db.Preload("User").First(&order, 1).Error
Foreign Key มีหน้าที่รักษาความสัมพันธ์ใน Database ส่วน Preload มีหน้าที่ดึงข้อมูลที่สัมพันธ์เข้ามาใน Struct เป็นคนละงานกัน เหมือนทะเบียนบ้านยืนยันว่าคนนี้อยู่บ้านไหน แต่ไม่ได้พาเจ้าของบ้านมานั่งข้างเราอัตโนมัติครับ
Checklist เวลาความสัมพันธ์ไม่ทำงาน
- Field ที่ระบุใน
foreignKeyอยู่ฝั่งถูกหรือไม่ - Field ที่ระบุใน
referencesสะกดตรงกับ Struct หรือไม่ - Type และขนาด Column เข้ากันหรือไม่
- คอลัมน์ปลายทางเป็น Primary key หรือ Unique หรือไม่
- Database มี Constraint จริงหรือแค่มี Tag ในโค้ด
- Existing data มีค่ากำพร้าหรือไม่
- Query ต้องใช้
PreloadหรือJoinsเพิ่มหรือเปล่า - Delete action ตรงกับ Business rule หรือไม่
สรุป
กรณีมาตรฐาน GORM จะจับคู่ UserID กับ User.ID ให้เอง แต่เมื่ออ้างอิง Column อื่น เราต้องกำหนดทั้ง foreignKey และ references พร้อมดูแล Unique constraint, Type และพฤติกรรมตอนลบให้ครบ
จำง่าย ๆ ว่า ORM ช่วยเขียนแผนที่ แต่ Database เป็นคนเฝ้าประตูจริง เราจึงต้องตรวจทั้ง Struct Tag และ Schema ที่ถูกสร้างขึ้น ไม่เช่นนั้นความสัมพันธ์อาจสวยอยู่ในโค้ด แต่ข้อมูลข้างล่างแยกย้ายกันอยู่คนละโลกครับ
อ่านต่อจากเอกสารทางการ: GORM belongs to associations และ GORM constraints
